Lijsterbes Plantlore
Geschiedenis
Bronzen tijdperk
Er zijn veronderstellingen dat in deze periode al het vee éénmaal in het jaar door een krans van lijsterbes werd gedreven om zo een zegening van bescherming te krijgen. Dit is een oud gebruik dat we terugzien in het ritueel om tijdens Belthane en Samhain het vee tussen twee vuren te drijven. er is dus een grote relatie tussen lijsterbes en vuur.
Griekse geschiedenis
De boom wordt in latere Europese overleveringen soms verbonden met een Grieks verhaal over Hebe, de godin van de jeugd en schenker van de godendrank. Volgens deze legende werd Hebes beker met ambrozijn, het voedsel van de goden, gestolen door boze geesten. Zeus stuurde een adelaar om de beker terug te halen. Tijdens het gevecht vielen bloeddruppels van de adelaar op de aarde, waaruit de eerste lijsterbes groeide. De rode bessen zouden aan dat bloed herinneren, terwijl de boom zelf een teken van bescherming werd.
Bij de Kelten werd er lijsterbes aangeplant rondom hun heilige plaatsen, en dan vooral in de betekenis van een doorgang naar een andere wereld.
Germanen
Bij de Germanen wordt lijsterbes ook wel de redding van Thor genoemd.
De lijsterbes in de verhalen van Thor
In de Noordse mythologie is de lijsterbes vooral bekend als de boom die Thor redde tijdens een gevaarlijke tocht. Volgens het verhaal stak Thor een woeste rivier over, vaak geïdentificeerd als de rivier Vimur, die door de reuzin Gjálp kunstmatig was doen zwellen, namelijk door er in te urineren. De stroom werd zo krachtig dat Thor dreigde meegesleurd te worden. Hij greep een lijsterbes vast die over het water hing en kon zich daardoor overeind houden. Daarom kreeg de boom in de overlevering de bijnaam “Thors redding”. De lijsterbes werd hierdoor een symbool van bescherming, standvastigheid en hulp in nood. In latere Scandinavische volksgebruiken kreeg de boom ook een beschermende reputatie: takken of hout van lijsterbes zouden kwaad, heksen en ongeluk op afstand houden. Het oorspronkelijke verhaal staat in de Skáldskaparmál, een deel van de Proza-Edda van Snorri Sturluson. Daar wordt de lijsterbes niet uitvoerig beschreven als een heilige boom, maar haar rol in Thors redding maakte haar wel bijzonder binnen de Noordse verbeelding.
In eerste instantie, en dan zeker na dit verhaal zou je denken dat de lijsterbes enorm verbonden is aan de Noorse god Thor. Echter wordt deze god al vaak in verband gebracht met de eik, en dan staat de lijsterbes toch wel een trapje lager. Wanneer we de rode bessen als gelijkenis nemen naar de rode haren van Thor, dan zien we nog iemand die hieraan voldoet, namelijk Frigg, de vrouw van Thor. Hierdoor worden offers aan de lijsterbes steeds in verband gebracht met de offers aan Frigg.
Bij de Sami, de oorspronkelijke bevolking van het Hoge Noorden, en zodoende de buren van de Germanen, hebben ook een dondergod, en zijn roodharige vrouw noemt Rowan. Er is dus veel kruisbestuiving in deze verhalen en legenden. Ook Embla, de eerste vrouw in de noorse mythologie, wordt met de lijsterbes geassocieerd, maar zij wordt toch vooral met de iep in verband gebracht.
Branches of rowan were bound with red thread and hung over doorways, woven into cattle barns, and carved into walking sticks and cradles to ward off the evil eye, protect livestock, and keep infants safe from fairy changelings.
Beyond its protective qualities, Norse mythology holds that a giant rowan tree once bent over a torrential, rushing river to save the thunder god Thor from drowning, cementing its enduring reputation in myth as a symbol of divine sanctuary, resilience, and spiritual boundaries.
"Rowan tree, red thread, puts the witches to their speed." Tying a red thread around rowan twigs to hang over doorways or churns is one of the oldest folk charms across Britain and Ireland to keep milk from souring and cattle from being "overlooked."
Naamgeving
Wetenschappelijke benaming : Sorbus aucuparia
Soortnaam : Sorbus
Afkomstig uit het Latijn en betekent niets meer dan 'vrucht'
Geslacht : aucuparia
Het woord is afkomstig van aucupari (vogelvangen) of aucupor (ik vang vogels), een samenstelling van avis (vogel) en capere (vangen)
Engelse benaming : Rowan
Afkomstig uit het Oud-Noors en betekent zoveel als 'boom' en verwijst ook naar de rode kleur.
In het Oud-Engels noemt men de lijsterbes de Quicken-Tree, wat refereert naar het leven, de vitaliteit. Dit alles zou dus kunnen betekenen datonze voorouders de lijsterbes aanzagen als de gekende 'Levensboom'.
Volksbenaming :
Heksenboom "Witchwood", Tovenaarsboom
Quickbeamtree
"Tree of Protection"
Wilde lijsterbes heeft de eigenschap om te groeien op moeilijk bereikbare plaatsen zoals dense struwelen of steile talluds. Net hierdoor wordt zijn karakter iets unieker, iets specialer. Het zou natuurlijk vreemd zijn om een struik de Tovenaarsboom te noemen, wanneer je hem quasi overal kan tegen komen.
Moutain Ash Tree
Aangezien Wilde lijsterbes ook kan groeien op vele meters boven de zeespiegel, vaak hoger dan de boomgrens wordt hij ook Mountain Ash of Berges genoemd. De verwijzing naar een es ligt hem in de erg op elkaar gelijkende bladvormen, maar behalve dit is er totaal geen verwantschap.
Vliegende lijsterbes
Lijsterbes heeft net zoals vlier een vreemde gewoonte om vanuit andere bomen, zoals knotwilgen, te groeien. De naam Vliegende lijsterbes, is niet ver te zoeken, aangezien het de vogels zijn die voor deze verspreiding van zaden zorgen.
Geografisch
Europa
Groot-Brittanie
In Engeland en Ierland wordt lijsterbes rondom de huizen geplant om geesten en heksen buiten te houden. Omwille van deze reden wordt het in Wales ook aan begraafplaatsen terug gevonden. In Schotland was het dan weer taboe om lijsterbes om te hakken. De Schotse herders hadden vroeger de gewoonte om met hun schapen langsheen een lijsterbes te gaan om zo een goede gezondheid te bekomen. Een Ierse legende vertelt dan weer het verhaal hoe de vrouw gecreëerd is uit een lijsterbes.
Er bestaat ook nog steeds de traditie om een kruis te maken uit de takken van een lijsterbes om dit dan aan een deur of muur te hangen. Rond de oogstperiode werden ze opgehangen om zo het huis te beschermen. Maar ook in de graanschuren werden ze aan de muren bevestigd, vooral dan in de hoop dat het graan niet door kwade geesten werd bezoedeld.
Fantasie en Magie
Ogham
Lijsterbes heeft het teken Luis, wat gerelateerd is aan de letter L. Afkomstig van het Indo-Europese Leuk wat schitterend/lichtgevend betekent. Luise wordt vooral vertaald naar vuur/vlam. de lijsterbes wordt vaak toegepast in wat we Folklore Magie noemen en draagt daarbij vooral het kenmerk 'Bescherming'. Specifiek bij Lijsterbes gaat het over bescherming tegen magie of het kwaad dat door geesten en zielen wordt veroorzaakt.
Symboliek
- beschermer tegen heksen en geesten
- vuur/vlam
- Boom van het Leven
- Boom van de Dood
- goddelijkheid
- verborgen wijsheid
- transformatie
- transportatie/portaal
Vuur en vlam
Dit refereert waarschijnlijk naar de erg rode kleur van de bessen.
Transportatie
Lijsterbes wordt aanzien als een portaal naar de andere werelden.
Lijsterbes heeft eigenschappen die zowel gebruikt worden in de magie als bescherming tegen deze magie
De vrucht van de lijsterbes vertoont vijf punten en wordt daardoor soms geassocieerd met het Pentagram. Voor sommigen betekent dit dan weer dat het kwaad in deze struik huist, terwijl het voor anderen alweer een teken van bescherming is.
Gebruik
- vit C.
- antioxidanten
Het gebruik van de Wilde lijsterbes in de keuken of geneeskracht is sterk gelijklopend met deze van de rozenbottels. Als brandhout is lijsterbes niet aangeraden, het geeft niet veel warmte en is ook niet snel brandbaar. Bij het wannen van het graan, het scheiden van het kaf, werden vaak dorsvlegels gebruikt uit het hout van lijsterbes. Het is niet duidelijk of lijsterbes hiervoor het ideale hout is, maar spiritueel gezien werd dit hout vaak gebruikt om de slechte geesten weg te drijven.
De bast van de lijsterbes wordt ook gebruikt om er zwarte kleurstof van te krijgen, waarmee men doeken en kledij kan kleuren
