Vogels Lore
Algemeen gezien zijn we bij Folklore een zeker verschil tussen een algemeen voorkomen en een zekere zeldzaamheid in relatie met de hoeveelheid verhalen, fabels en legenden er met een soort gepaard gaan. Echter is dit bij vogels eerder gelijklopend en heeft de alledaagse merel evengoed een symboliek mee te dragen in vergelijking met de zeldzame ijsvogel of de imposante arend.
We zien zelfs, zeker in onze streken, dat er veel meer mystiek zit, in het kleine winterkoninkje dan dat er rond verteld wordt over raven of ooievaars. De kleine vogeltjes, wat gemakzuchtig KBV genoemd, Klein Bruin Vogeltjes, zijn zeker niet weg te danken uit de verzamelde vertellingen bij het vuur.

Naamgeving
Er zijn behalve wat folklore en historische verbanden twee heel belangrijke manieren waardoor vogels hun namen hebben verkregen.

Geschiedenis

Geografisch
Het is zeer moeilijk om een zekere lijn te trekken doorheen de regio's en de culturen wanneer het gaat over de betekenis of rol van een vogel.
De duif die in Centraal-Europa bekend staat als symbool van vrede, wordt net in het Oost- en Noord-Europa meer aanzien als een onheilsvogel, een brenger van het noodlot en oorlog. Toch zijn er zeker ook vogels die vrijwel universeel eenzelfde symboliek en folklore met zich meedragen. denk dan bijvoorbeeld aan een zwaluw en een ooievaar. Deze dieren hebben op sommige plaatsen zelfs een bijna heilige status. Wie hen of hun nakomelingen kwaad doet, kan vervloekt worden of roept het onheil over zichzelf.
Volgens zulke verhalen kon het stelen van eieren van een winterkoninkje of roodborstje de aandacht trekken van heksen en duivels. Wie één van deze vogeltjes doodde, zou voortaan bloederige melk van zijn koeien krijgen. Ook geloofde men dat de hand waarmee iemand het vogeltje had gedood, niet meer zou genezen of blijvend schade zou oplopen.
Hierbij moet dan wel gezegd worden dat ook hier de kerstening vaak net het omgekeerde bewerkstelligd, namelijk dat sommige vogels plots enorm worden vervolgd. In sommige delen van Frankrijk en Engeland werd het vogeltje tot enkele decennia vóór 1979 nog op Tweede Kerstdag gevangen en ritueel gedood.
Roodborstje Lore
- geluksvogel
Winterkoninkje Lore
- geluksvogel
Zwaluw Lore
- geluksvogel
Ooievaar Lore
- geluksvogel
Daarna bond men het dier aan een lange stok en droeg men het van huis tot huis. Volgens de overlevering liet het vogeltje tijdens deze rondgang zijn bijzondere, heilige krachten achter bij de bewoners. Na afloop werd het op een baar gelegd en plechtig naar het kerkhof gedragen.

Symboliek
Doordat vogels in staat zijn om de hemel te doorkruisen en ook hun vermogen om zowel in de lucht als op het land te leven bezitten ze vele eigenschappen. Deze staan vaak in verband met het brengen van boodschappen, hun rol als tussenschakel en het verbinden van de natuurlijke en de bovennatuurlijke werelden.
- geluksbrenger
- onheilsboden
- bescherming
- voorteken/boodschapper
- dragers van bijzondere krachten
Dit betekent dan ook wel dat ze bij hun komst niet altijd goed nieuws of hoop met zich meedragen. Evengoed of even vaak brengen ze onheil met zich mee. Denk dan bijvoorbeeld maar eens aan zwaluwen die weerkeren wanneer het weer na de gure winter weer zachter wordt, zij zijn de echte geluksbrengers. Maar evengoed waarschuwen de meeuwen als ze aan land komen, dat er hevige storm op zee is. Wat er ook plaats vindt, de komst van vogels is een voorteken van verandering, is het niet ten goede dan wel ten kwade.
Uilen Lore
- ongeluksvogel
Kraaiachtigen Lore
- ongeluksvogel
Gaai Lore
- ongeluksvogel
Ekster Lore
- ongeluksvogel
De verschijning en al zeker de roep van een vogel in de duisternis of in een dicht bos is vaak al voldoende om deze vogel als een voorteken van naderend onheil te aanzien.


Kunst
Sagen en legenden
De verhalen vertellen erg goed hoe de waarnemingen van het leven van de vogels zelf verbonden was met de angsten en verwachtingen des levens.

Meer info
Boeken
In 1979 besprak Theo Schildkamp in de Leeuwarder Courant het boek Tussen hemel en aarde, een bijzondere uitgave over vogels, volksgeloof en de verhalen die door de eeuwen heen rond deze dieren zijn ontstaan. Het boek belicht hoe vogels in uiteenlopende culturen vaak werden gezien als boodschappers tussen hemel en aarde, dragers van geluk of voortekenen van belangrijke gebeurtenissen. Zo kregen vogels niet alleen een plaats in de natuur, maar ook in sagen, gebruiken en het dagelijks geloof van mensen