Conflict
Conflictarm samenleven met wilde en al zeker invasieve exoten is zeer moeilijk, en zeker de rol van de mens speelt hier een belangrijke rol.
Geschiedenis
In een nog niet zo ver verleden was het zo dat men een omheining plaatste rondom de stad, dorp of het huis om de wilde dieren buiten te houden. Tegenwoordig is het net andersom en plaatst men hekken en rasters om de wilde dieren binnen een bepaald gebied te huisvesten. Meer en meer gaan we naar echte natuurgebieden en is de rest quasi exclusief voor de mens. Komt er toch nog natuur voor binnen het cultuurlandschap dan wordt deze telkens controleerbaar en beheersbaar geacht.
Predatie
Zeker met de komst van de wolf in onze streken zien we vanaf 2020 een enorm conflict met predatoren. Het is in het jaar 2020 dat een jonge Duitse wolf in Nederland in een gebied ging leven dat eigenlijk ongeschikt was voor hem. Door een tekort aan prooidieren begon hij zich vooral te voeden met schapen. Al gauw kwam er hierop de roep om hem af te schieten en zelfs om algemener Nederland wolfvrij te verklaren. Pas na de hulp van de overheid en vrijwilligers, waarbij de neerhofdieren werden beschermd door rasters, vertrok deze wolf uit de regio, richting België.
Ook nu laait de discussie af en toe nog eens op, maar langzaam wordt het wel duidelijk dat niet ieder dier zich laat opsluiten en we het landschap moeten delen.
Bij wolven zien we ook wel dat wanneer de mens consequent zijn dieren gaat beschermen, ze zich minder tussen mensen gaan begeven. Hierbij wel rekening houdend met de aanwezigheid van voldoende prooidieren
Soms duurt het wel enkele generaties maar we zien nu dat de jonge wolven leren van de ouderen en vee telkens in verhoogde mate wordt genegeerd. Terwijl de wolven in aantal blijven toenemen ziet men in Zwitserland en Duitsland zelfs dat de aanvallen op vee steeds afnemen. In Zweden gaat het zo snel de goede kant op dat vele boeren al beslissen om niet langer wolfwerende rasters te voorzien.
Er bestaat dus een groeiende attitude bij wolven om dieren die door mensen gehouden worden niet langer te bejagen. Hierbij mag niet voorbij gaan aan de nieuwsgierigheid en het opportunisme van jonge wolven. Zelfs binnen natuurbeheerder zijn er voorstanders om op bepaalde plaatsen hekken met elektriciteit te behouden zodat deze pubers hun lesje kunnen leren. Maar we zien ook een verhoogde draagkracht bij mensen die niet langer dit gedrag als een probleem aanzien. Niet iedere wolf is een probleemwolf.
In welke traject of strategie dan ook is een samenleving met wolven alleen maar mogelijk indien er voldoende afstand is tussen de mens en de natuur. Wanneer ieder respect heeft voor het niche is er een kans op vreedzaam en duurzaam samenleven.
Van wolven kan men pas verwachten dat ze zich niet langer voeden met vee, wanneer er voldoende natuurlijke prooidieren aanwezig zijn. Het feit dat beide zowel de prooidieren als de wolf op het verlanglijstje van de jagers staan geeft hier een grote paradox
Conflict met jagers
Voor vele jagers, of algemener het faunabeheer is de enige oplossing een strikte grens tussen een natuur- en een cultuurlandschap. Ieder dat zich niet aan de regels kan houden moet in hun ogen dringend verwijdert, lees afgeschoten worden. Dit zorgt ervoor dat er bijvoorbeeld voor de wolf of bever eigenlijk geen ruimte is in een exclusief domein voor de mens. Hoe groot een territorium ook is, maakt voor de jagers eigenlijk niet uit. Vanaf dat er van de grenzen van een natuurreservaat wordt afgeweken, bieden zij graag een lethale loden oplossing.
Inter-menselijk conflict
Vaak zien we ook dat conflict met dieren ook zijn oorsprong in een eerder conflict tussen mensen. Maar anderzijds kunnen we ook uit deze conflicten, waarin er twee partijen aanwezig zijn die hun argumenten duidelijk kunnen staven, lessen trekken.
In vele natuurgebieden maar ook in recreatiezones zijn er maneieren ontwikkeld om bijvoorbeeld te voorkomen dat wandelaars op dezelfde paden komen als paardenliefhebbers of gravelbikers.
Conflict door intermenselijk landgebruik kan inspiratie bieden om conflict met de wilde fauna te vermijden.
In deze verschillen is men niet gaan zoeken achter een compromis, want dat zou voor beide negatief werken, maar is men de verschillen gaan uitwerken, door verschillende paden aan de hand van kleuren te voorzien. Men houdt dus ook hier met de verschillen lagen in behoeftes en trek deze lagen door in het gebruik van het landschap.
Dit landschap bevat netwerken die aansluiten bij de beleving en behoeften van de belanghebbende groepen, zodat deze apart van elkaar kunnen fungeren, en dit in een relatie die gebaseerd op vertrouwen zonder dat er telkens controle of sanctie moet zijn. Dat heeft als gevolg dat indien één persoon zich niet houdt aan de afspraken, dit aanzien wordt als een persoonlijke actie en niet één die gestuurd wordt door de bepaalde groep, waardoor het conflict tussen beide groepen beperkt blijft.
We moeten deze techniek dus ook verder uitbouwen bij het vermijden van conflicten met dieren. Niet altijd op zaak gaan de gulden middenweg, maar wel plaats geven aan elkaar en beseffen dat er af en toe wel eens iets kan foutlopen.
Communicatie met dieren
Als natuurbeheerder denken we vaak dat de maatregelen die we nemen ook duidelijk zijn voor de dieren die we willen beschermen. Hierbij zijn we ons veel te weinig bewust van het feit dat we soms wel een totaal ander signaal aan deze dieren geven. Zo is een wolfwerend hek in onze ogen een harde grens van waaruit de wolf de grens tussen natuur en cultuur niet mag oversteken, terwijl het in de ogen van een wolf iets helemaal anders wil zeggen.
Het moet duidelijk zijn dat de wereld van de mens, de cultuur en de wereld van de dieren, de natuur, erg verschillen. Maar ook zien we net heel veel overlappingen in ruimtelijke termen, die echter dan weer in de beleving van een dier een andere dimensie krijgen. Wat voor ons een waterreservoir is lijkt voor kikker een voortplantingsplaats, terwijl een schouw een nestplaats wordt voor de kauw. We geven op deze manier dan ook signalen aan dieren die door hun vanwege hun instinct totaal anders worden geïnterpreteerd, waardoor conflict nooit veraf lijkt. We moeten ons als mens er veel meer bewust van worden, dat dieren onbewust een andere keuze maken.
Wanneer je een biodiverse ecologische tuin wenst, wordt er vaak aangegeven dat je beter inheemse nectarplanten neemt, een bijenhotel plaatst enzoverder. het klinkt dus logisch dat je wanneer je dieren wilt aantrekken je dan moet voorzien in hun behoeften. Om verder te gaan op het voorbeeld van de wolf, is het dan niet vreemd dat deze wolf, de schapen in de wei, net op eenzelfde manier gaat aanzien als een vlinder naar jouw lavendel kijkt. Misschien denkt hij wel, dat het leuk dat wij als mens wolven willen lokken door schapen op te sluiten in zijn territorium. Natuurlijk gaan zowel een wolf als een vlinder zo niet denken, maar het gaat hierbij over een interpretatie van het landschap.
Gewoon al begrijpen dat dieren andere betekenissen in het landschap zien is belangrijker dan steeds het compromis te zoeken
Het gedrag dat natuurlijk is voor dieren kan door mensen soms als probleemgedrag worden gezien. Dit komt doordat de manier waarop we het landschap interpreteren, verschilt van hoe dieren dat doen. Deze verschillen in perceptie kunnen onbedoeld leiden tot conflicten. Vooral wanneer wilde dieren keuzes maken die voor hen logisch zijn, maar voor ons problemen veroorzaken, kunnen er misverstanden ontstaan.
Oplossingen
Co-existentie
Wanneer we een duurzaam samenleven willen bereiken is co-existentie een belangrijke techniek, maar deze kan enkel ontstaan doorheen een langdurig traject. In dit traject is het helemaal niet de intentie om tot een compromis te komen, maar wel om begrip en respect te hebben voor elkaar plaats in het landschap. Dit betekent niet dat er geen conflict meer zijn, maar wanneer ze er zijn worden ze ook zo behandeld, met name zeldzaam en uitzonderlijk.
In de huidige samenleving is het net omgekeerd, hier wordt ieder conflict net aangehaald om het bestaan van sommige diersoorten te demoniseren.
Gescheiden netwerk
Te vaak werd in het verleden de fout gemaakt om het zachte compromis te zoeken, terwijl de grote verschillen noit te verenigen zijn. Veel beter is het om deze verschillen te respecteren en te behouden. Doe dit echter niet telkens op een repressieve manier, omring niet ieder natuurreservaat met raster, maar maak gebruik van corridors en buffers om de dieren te dwingen deze te gebruiken.